Στοχασμοί από «Τα εις εαυτόν» του Μάρκου Αυρηλίου

Στην πρώτη γραμμή του πολέμου, μέσα σ' ένα αντίσκηνο, κατέγραφε ο Μάρκος Αυρήλιος, τους συλλογισμούς του, έδινε στον εαυτό του συμβουλές και τον εμψύχωνε με τη δύναμη της φιλοσοφίας. Σκοπός του ήταν να σταθεί συνεπής στις ιδέες που είχε ενστερνιστεί από τα νιάτα του, να αντέξει τις δυσκολίες, να μην παρασυρθεί από τον χείμαρρο των γεγονότων, να μην καταλήξει ένας συνηθισμένος άνθρωπος της εξουσίας, αλλά να παραμείνει αυτό που ήταν: ένας φιλόσοφος-αυτοκράτορας.

..."Οι άνθρωποι ζητούν κάποιο μέρος για ν' αποσυρθούν: εξοχές, παραλίες, όρη. Και εσύ συνήθισες να λαχταράς τα παρόμοια. Εν τούτοις, όμως, όλα αυτά είναι ανόητα πράγματα, εφόσον υπάρχει η δυνατότητα ν' αποσυρθείς στον εαυτό σου όποια ώρα θελήσεις. Διότι πουθενά δεν μπορεί ο άνθρωπος, άμα αποσυρθεί, να βρει περισσότερη ηρεμία και αταραξία, παρά εις την ψυχή του, μάλιστα δε όταν έχει εντός αυτού τέτοια στοιχεία στα οποία άμα βυθιστεί θα βρει αμέσως γαλήνη.

Και όταν λέω γαλήνη, εννοώ αρμονία. Συνεχώς, λοιπόν, να δίνεις στον εαυτό σου αυτό το καταφύγιο και ν' ανανεώνεσαι. Αλλά σύντομα και βιαστικά πρέπει να είναι όσα θα σου έλθουν στο νου, αποκλείοντας και διώχνοντας όλα τα δυσάρεστα, ώστε να μην αγανακτείς για εκείνα στα οποία επανέρχεσαι. Αλλά γιατί ν' αγανακτείς; Θα αντιμετωπίσεις την κακία των ανθρώπων με κακία; Όταν αναλογιστείς τη ρήση ότι τα λογικά όντα έγιναν το ένα για το άλλο, και ότι το ν' ανεχθείς τις κακίες αποτελεί μέρος της δικαιοσύνης• και ότι όλοι σφάλλουν ακουσίως• και ότι αφού είχαν έχθρες μεταξύ τους, υποπτεύθηκαν, μίσησαν, χτυπήθηκαν με όπλα, στο τέλος ξαπλώθηκαν για τελευταία φορά και έγιναν στάχτη, πάψε επιτέλους να αγανακτείς!"... 

..."Παρατήρησε με πόση ταχύτητα ξεχνιούνται τα πάντα: παρατήρησε το χάος της άπειρης αιωνιότητας πριν και μετά από εσένα, τον κενό αντίλαλο των επευφημιών, το ευμετάβολον και το άκριτον εκείνων, που δείχνουν να σε παινεύουν και την σμικρότητα του τόπου μες στον οποίο συμβαίνουν όλα τούτα. Η γης ολάκερη δεν είναι παρά ένα σημείο. Και πόσο μικρή δεν είναι τούτη η γωνίτσα της όπου κατοικούμε; Κι εδώ, ποιοί θα είναι και πόσοι αυτοί που θα σε παινέψουν;

Μην ξεχνάς λοιπόν να καταφεύγεις σε τούτο το χωραφάκι του εαυτού σου, και πάνω απ” όλα, ούτε να παρασύρεσαι ούτε να εντείνεις υπερβολικά τις προσπάθειες σου. Να” σαι ελεύθερος και να αντικρύζεις τα πράγματα, σαν άνθρωπος, σαν πολίτης, σαν θνητό ον. Κι ανάμεσα στα όπλα που θα έχεις σε ετοιμότητα, ας είναι και τα εξής δύο: Πρώτον, η πεποίθηση ότι τα πράγματα δεν αγγίζουν την ψυχή αλλά στέκουν ήρεμα έξω από αυτήν, ενώ οι ενοχλήσεις προέρχονται μόνο από τις γνώμες που σχηματίζονται εντός μας. Και δεύτερον, ότι όλα όσα βλέπεις αλλάζουν στη στιγμή και παύουν πια να υπάρχουν και να θυμάσαι διαρκώς σε πόσες τέτοιες μεταβολές υπήρξες μάρτυρας εσύ ο ίδιος. Ο κόσμος είναι μεταβολή, η ζωή είναι δοξασίες.

Μην συμπεριφέρεσαι σαν να πρόκειται να ζήσεις χιλιάδες χρόνια. Το μοιραίο έχει κιόλας γαντζωθεί επάνω σου. Όσο ζεις, και όσο είναι στο χέρι σου, γίνε άνθρωπος καλός.

Πόση ηρεμία κερδίζει εκείνος που δεν κοιτάζει τι είπε και τι έκαμε και τι σκέφτεται ο διπλανός του, αλλά μόνο τι κάνει ο ίδιος ώστε να είναι δίκαιη και ευσεβής η πράξη του.

Τη γνώμη που έχει ένας αλαζόνας μη την ενστερνίζεσαι κι εσύ, μήτε να κρίνεις όπως θέλει αυτός, μόνο βλέπε τα πράγματα όπως στ΄αλήθεια είναι."...

..."Οι άλλοι δεν έχουν να σε θαυμάσουν για το κοφτερό σου μυαλό. Έστω.

Υπάρχουν όμως ένα σωρό άλλα για τα οποία δεν μπορείς να πεις: «δεν με προίκισε η φύση». Εσύ να δείχνεις αυτά που εξαρτώνται από σένα αποκλειστικά.

Και τέτοια είναι : ...

η γνησιότητα,  η σοβαρότητα, 

η δύναμη να υπομένεις, 

η αδιαφορία για τις ηδονές,

η έλλειψη μεμψιμοιρίας,

η ολιγάρκεια,

η ηπιότητα,

η απλοχεριά,

το απέριττο,

τα μετρημένα λόγια,

η μεγαλοπρέπεια. 

Δεν αντιλαμβάνεσαι πόσα πράγματα ήδη περνούν από το χέρι σου, για τα οποία δεν υπάρχει δικαιολογία, ότι δεν έχεις τη φυσική ικανότητα ή δεν είσαι επιτήδειος;

Και παρ' όλα αυτά, μένεις πίσω με τη θέλησή σου;

 Ή μήπως είσαι υποχρεωμένος σώνει και καλά να γκρινιάζεις,

να' σαι γλοιώδης,

να' σαι γλείφτης,

να κατηγοράς το σώμα σου,

να' σαι φιγουρατζής και καυχησιάρης,

να ταλαιπωρείς με χίλιους δυο τρόπους την ψυχή σου - επειδή τέτοιος έγινες από φυσικού σου;

Όχι, μα τους θεούς!
Θα μπορούσες εδώ και καιρό να έχεις απαλλαγεί απ' όλα αυτά! ..." 

Πάτησε στην εικόνα για να διαβάσεις on line το βιβλίο.